Bir kafede kahvenin ilk yudumu alınırken gözlerin sohbet edilen yüzde mi yoksa masada her an parlamaya hazır bekleyen o dikdörtgen ekranda mı kaldığı; ya da evde, salonda oyun oynarken heyecanla seslenen bir çocuğun çağrısının kaçıncı tekrarda gerçekten duyulabildiği modern hayatın en tanıdık sahneleri arasında.
Sabah alarmın kapanmasıyla başlayan ve gün boyu bildirim sesleriyle bölünen zihinler, artık dingin bir ritimde durmakta zorlanıyor.
Günün her anına sızan bu hafif ama dinmeyen koşturmaca, salt bir teknoloji bağımlılığı ya da sıradan bir meşguliyetle açıklanamayacak kadar derin bir zihinsel bölünmeyi işaret ediyor. Tam da bu noktada kritik bir soru beliriyor: Dijital çağın sunduğu olanaklardan gerçekten yararlanıyor muyuz, yoksa farkında olmadan bir "dijitelaş"ın içine mi sürükleniyoruz?
Dijital dünya yaşamı kolaylaştırmayı vaat ederken; dijitelaş, sürekli bir şeyleri kaçırma kaygısını besleyerek insanı içinde bulunduğu andan, yanı başındaki temaslardan ve kendi iç sesinden koparan görünmez bir sarsıntıya dönüşebilir mi? Yaşadığımız bu içsel koşturmaca yalnızca öznel bir his değil; nitekim Polonya’daki Szczecin Üniversitesi Psikoloji Enstitüsü bünyesinde Agata H. Świątek ve çalışma arkadaşlarının yürüttüğü araştırma, bu görünmez yükü bilimsel verilerle ortaya koyuyor.
Bireylerin kaygı düzeyleri, dijital yorgunlukları ve gelişmeleri kaçırma korkuları (FoMO) arasındaki ilişkiyi inceleyen çalışma; kaygı eğilimi yüksek kişilerin ekran başında yalnızca yüzeysel bir yorgunluk değil, zihinsel, duygusal ve davranışsal boyutta çok katmanlı bir tükenmişlik yaşadığını gösteriyor. -FoMO (Fear of Missing Out / Gelişmeleri Kaçırma Korkusu), bireyin başkalarının kendisinden daha ödüllendirici, eğlenceli veya önemli deneyimler yaşadığına dair duyduğu sürekli endişe ve bu yüzden çevrim içi dünyada neler olup bittiğini takıntılı biçimde takip etme dürtüsüdür.
Araştırmanın en kritik bulgusu ise FoMO’nun üstlendiği köprü rolü: "Başkaları benim kaçırdığım bir şeyleri yaşıyor veya paylaşıyor" endişesi devreye girdiğinde, sürekli kontrol etme dürtüsü zihni dinlendirmek yerine bireyi kendi dijital alışkanlıklarından yorgun düşürüyor; böylece bilimin sunduğu bu tablo, "dijitelaş"ın sıradan bir merak ya da vakit geçirme isteği değil, altta yatan kaygı ve dışarıda kalma korkusunun beslediği kısır bir zihinsel mesai olduğunu kanıtlıyor.
Belki de çağın bize dayattığı bu hızlı akışa inat, her bildirime yetişmek yerine bazen sadece durabilmek ve o anın içinde kalabilmek en büyük özgürlüktür. Dijitelaşın gürültüsünde en çok unuttuğumuz şey belki de bu: Biz ekrandaki hayatlara yetişmeye çalışırken, asıl hayat yanı başımızdan sessizce akıp gidiyordur.
