Kapı önlerinde edilen sohbetler, tanımadığımız insanlara bile duyduğumuz güven, büyüklerin sözüne verilen değer… Bunlar nostaljik hatıralar değil, bu toplumun özünü oluşturan gerçeklerdi. İnsanlar inançlarını ve yaşam tarzlarını yüksek sesle savunma ihtiyacı hissetmeden sürdürebilir, farklılıklar daha dengeli bir zeminde var olabilirdi. Mahalle kültürü bireyi hem özgür hem de sorumlu kılarken, öğretmen yalnızca ders anlatan biri değil, aynı zamanda bir otorite figürüydü.
Bugün ise “özümüze dönmek” dediğimiz şey, aslında kaybettiğimiz bir ruhu yeniden arama çabası.
Peki ne oldu da bu kadar uzaklaştık kendimizden? İnsanlar neden bu kadar öfkeli, neden bu kadar tahammülsüz? Belki de asıl soru şu: Ne ara bu kadar yabancılaştık?
Son yıllarda yaşanan olaylara baktığımızda tartışmaların çoğu kıyafetler, davranışlar ya da bireysel çıkışlar üzerinden yürütülüyor. Oysa mesele çok daha derin. Artık tehlikenin tek bir yaş grubuna ait olmadığını hissediyoruz. Her an herkesin potansiyel bir risk gibi algılandığı bir dönemden geçiyoruz. Bu yalnızca bir güvenlik kaygısı değil; aynı zamanda toplumsal güven duygusunun zedelenmesi.
Eskiden “insanı insan yapan edebidir” denirdi. Saygı, korkudan değil içselleştirilmiş bir kültürden doğardı. Bugün ise ya yok sayılıyor ya da yüzeyde kalıyor. Ya susuyoruz ya da bağırıyoruz; ortasını kaybettik. Öğretmene duyulan saygının tartışmaya açılması, büyüklere karşı tahammülsüzlük ve küçük anlaşmazlıkların hızla büyümesi bu dengenin bozulduğunu gösteriyor.
Bu kopuş bir anda olmadı. Küçük kırılmalar, görmezden gelinen değerler, “boş ver” denilen anlar birikti. Sosyal medyanın etkisiyle insanlar daha çok görünmeye ve onay almaya odaklandı. Bilgiyle kanaat arasındaki fark silikleşirken, otorite kavramı da dönüşüme uğradı. Saygı artık rolün doğasından değil, kişisel algılardan beslenir hale geldi.
Kıyafet üzerinden yürüyen tartışmalar ise daha derin bir kimlik arayışının yansıması. İnsanlar ne giyeceklerinden çok, kim olduklarını tartışıyor. “Özümüze dönelim” çağrısı da bu arayışın bir sonucu. Ancak burada sorulması gereken soru: Hangi öz?
Geçmişi kusursuz görmek kolaydır. Oysa her dönemin sorunları vardı. Bugünü anlamanın yolu geçmişi idealize etmek değil, ondan ders çıkarmaktır. Belki de o dönemi güçlü kılan şey, farklılıklara rağmen ortak değerler etrafında oluşan uzlaşıydı.
Bugün bireysellik ön planda. Bu tek başına sorun değil. Ancak sorumlulukla dengelenmediğinde toplumsal çözülme kaçınılmaz oluyor. Samimiyet yerini gösterişe, anlayış yerini şüpheye bırakıyor. İnsanlar kendini ifade ederken karşısındakini incitmeme hassasiyeti zayıflıyor.
Oysa bir zamanlar korkmadan yaşamak hayatın doğal parçasıydı. Şimdi ise en küçük bir olay bile büyüyebiliyor; çünkü tahammül azaldı, güven zayıfladı.
Ama bu tablo kader değil.
Özümüze dönmek, geçmişi aynen geri getirmek değildir. Asıl mesele, geçmişten bugüne taşınabilecek değerleri yeniden tanımlamaktır: saygı, empati, sınır bilinci ve birlikte yaşama kültürü.
Çünkü mesele sadece ne olduğu değil, bundan sonra ne olacağıdır. Ve bu sorunun cevabı hâlâ bizim elimizde.
